Xuất khẩu chè Việt Nam – 7 nút thắt cần tháo gỡ

xuất khẩu chè Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn nhiều áp lực hơn người trong nghề từng nghĩ. Số liệu được VnExpress dẫn từ Hải quan Việt Nam cho thấy năm 2023, ngành chè chỉ đạt 121.000 tấn xuất khẩu với kim ngạch 211 triệu USD, mức thấp nhất trong 7 năm. Con số này không chỉ phản ánh sức mua suy yếu ở thị trường bên ngoài, mà còn cho thấy nhiều điểm nghẽn nội tại của ngành chè Việt Nam vẫn chưa được tháo gỡ một cách căn cơ.

Điều đáng nói là xuất khẩu chè Việt Nam giảm trong bối cảnh Việt Nam vẫn là quốc gia có truyền thống trồng chè lâu đời, có vùng nguyên liệu rộng và có nhiều dòng trà đủ sức cạnh tranh nếu được làm đúng cách. Từ trà xanh phổ thông, trà ô long, trà ướp hương đến các dòng trà đặc sản vùng núi cao, tiềm năng không hề nhỏ. Vấn đề nằm ở chỗ thị trường thế giới đang đổi rất nhanh, còn nhiều doanh nghiệp trong nước vẫn đi theo lối cũ: bán nguyên liệu hoặc bán thành phẩm có giá trị thấp.

xuất khẩu chè Việt Nam không chỉ là câu chuyện sản lượng, mà còn là bài toán giá trị và vị thế của trà Việt trên thị trường quốc tế.

xuất khẩu chè Việt Nam đang vướng ở đâu?

Nếu nhìn bề ngoài, người ta có thể nghĩ xuất khẩu chè Việt Nam giảm chỉ vì thị trường khó khăn. Nhưng dữ liệu trong bài gốc cho thấy bức tranh phức tạp hơn. Nhu cầu ở nhiều nước lớn yếu đi chỉ là một phần. Phần còn lại đến từ việc chè Việt Nam vẫn tập trung nhiều vào sản phẩm thô, ít chế biến sâu, giá bán thấp và khó chen vào nhóm khách hàng chấp nhận trả tiền cao hơn cho chất lượng.

Ngay cả khi giá chè xuất khẩu bình quân của Việt Nam tăng nhẹ, mức giá này vẫn thấp hơn khá xa so với bình quân thế giới. Điều đó nói lên một thực tế: thị trường vẫn nhìn chè Việt như nguồn cung có giá phải chăng, chứ chưa phải lựa chọn nổi bật ở phân khúc giá trị cao. Một ngành hàng có vùng nguyên liệu lớn nhưng bán giá thấp trong thời gian dài thì rất khó tích lũy nguồn lực để đầu tư ngược trở lại cho sản xuất.

7 nút thắt lớn của xuất khẩu chè Việt Nam

1. Xuất khẩu chè Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào hàng thô

Theo bài nguồn, chè xanh đang chiếm phần lớn khối lượng xuất khẩu của Việt Nam. Đây là dòng hàng dễ bán số lượng lớn nhưng thường có biên lợi nhuận thấp. Khi xuất khẩu chè Việt Nam dựa quá nhiều vào một nhóm sản phẩm cấp thấp, ngành chè rất dễ bị cuốn vào cạnh tranh giá và khó nâng hình ảnh trong mắt người mua quốc tế.

2. Chế biến sâu còn chậm

Người tiêu dùng toàn cầu ngày càng quan tâm đến trà ô long, hồng trà, bạch trà, trà ướp hương và nhiều dòng trà có cá tính rõ ràng hơn. Khi xu hướng này mạnh lên mà doanh nghiệp trong nước chưa đầu tư tương xứng, xuất khẩu chè Việt Nam khó tránh khỏi việc hụt nhịp. Không chỉ thiếu sản phẩm mới, nhiều đơn vị còn thiếu cả cách kể câu chuyện cho sản phẩm của mình.

3. Vùng nguyên liệu chưa đồng đều

Một trong những điểm khiến xuất khẩu chè Việt Nam khó bứt lên là chất lượng nguyên liệu không ổn định giữa các vùng, các vụ và các hộ sản xuất. Khi sản xuất còn manh mún, việc kiểm soát tiêu chuẩn an toàn, dư lượng hay độ đồng nhất của búp chè trở nên khó khăn hơn. Đây là nút thắt lớn nếu muốn vào sâu hơn các thị trường yêu cầu cao.

4. Chuỗi thu gom kéo dài làm giảm giá trị

Bài gốc chỉ ra tình trạng nguyên liệu đi qua nhiều khâu trung gian trước khi vào nhà máy. Điều đó làm tăng chi phí đầu vào, kéo dài thời gian bảo quản và ảnh hưởng tới chất lượng búp chè. Nếu không rút ngắn chuỗi cung ứng, xuất khẩu chè Việt Nam sẽ còn chịu áp lực ở cả hai đầu: đầu vào đắt hơn, đầu ra vẫn khó tăng giá.

5. Phụ thuộc vào vài thị trường lớn

Khi một vài thị trường chính gặp khó về ngoại tệ hoặc thay đổi quy định nhập khẩu, doanh nghiệp xuất khẩu chè lập tức bị ảnh hưởng. Đây là bài học rõ ràng cho xuất khẩu chè Việt Nam: muốn bền vững thì không thể chỉ trông chờ vào một vài điểm đến quen thuộc. Mở rộng thị trường và đa dạng phân khúc là việc buộc phải làm.

6. Thương hiệu trà Việt còn mờ nhạt

Nhiều vùng trà Việt có chất lượng tốt nhưng tên tuổi chưa đi xa. Người mua quốc tế có thể biết đến quốc gia xuất xứ, nhưng chưa chắc nhớ đến câu chuyện, vùng nguyên liệu hay phong cách trà cụ thể. Khi thương hiệu còn mỏng, xuất khẩu chè Việt Nam khó vượt qua vai trò nguồn cung nguyên liệu để trở thành nguồn cung sản phẩm có bản sắc.

7. Giá trị gia tăng chưa quay lại đủ cho người làm trà

Cuối cùng, một ngành hàng chỉ bền khi người trồng chè, người chế biến và doanh nghiệp cùng có động lực đầu tư lâu dài. Nếu xuất khẩu chè Việt Nam chỉ tăng về sản lượng mà không kéo được giá trị gia tăng lên đủ cao, nông hộ sẽ khó mạnh dạn làm theo hướng an toàn, hữu cơ hay đầu tư chăm sóc bài bản hơn.

VnExpress mô tả năm 2023 là giai đoạn “thấp nhất 7 năm” của xuất khẩu chè Việt Nam, một cảnh báo đủ rõ cho toàn ngành.

xuất khẩu chè Việt Nam cần thay đổi theo hướng nào?

Câu trả lời không nằm ở việc bán nhiều hơn bằng mọi giá, mà là bán đúng thứ thị trường đang cần. Ngành chè cần chuyển mạnh sang các dòng trà có giá trị cao hơn, đầu tư vào chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn an toàn. Khi chất lượng được nâng đều từ vùng nguyên liệu đến khâu đóng gói, giá bán mới có cơ sở để tăng bền.

Ở góc nhìn của người bán trà, đây cũng là thời điểm để những vùng có lợi thế thật như Thái Nguyên phát huy thế mạnh. Một sản phẩm trà ngon, làm kỹ và có câu chuyện vùng miền rõ ràng luôn có cơ hội hơn trên thị trường dài hạn. Nếu bạn quan tâm đến các dòng trà làm nghiêm túc từ vùng nguyên liệu nổi tiếng, có thể xem thêm tại danh mục Trà Thái Nguyên.

Câu hỏi thường gặp về xuất khẩu chè Việt Nam

Vì sao xuất khẩu chè Việt Nam giảm dù diện tích trồng chè vẫn lớn?

Diện tích lớn không đồng nghĩa với giá trị cao. Khi sản phẩm chủ yếu vẫn là chè thô, vùng nguyên liệu thiếu đồng nhất và chế biến sâu còn ít, ngành chè sẽ khó giữ sức cạnh tranh ở giai đoạn thị trường biến động.

Xuất khẩu chè Việt Nam có còn cơ hội tăng mạnh không?

Vẫn có, nếu doanh nghiệp chuyển nhanh sang phân khúc giá trị cao hơn, đầu tư cho chất lượng, truy xuất nguồn gốc và thương hiệu. Cơ hội vẫn còn, nhưng không nằm ở cách làm cũ.

Người mua trà trong nước nên quan tâm gì từ câu chuyện này?

Điều quan trọng là chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, vùng nguyên liệu uy tín và cách làm minh bạch. Chính thị trường trong nước cũng góp phần tạo áp lực tích cực để trà Việt đi theo hướng chất lượng hơn.